Sieć osadnicza ekonomii malborskiej tworzyła rozbudowany organizm pól, młynów i pastwisk. Podział na wsie, folwarki i kapitanaty pozwalał skutecznie zarządzać ogromnym majątkiem króla i zapewniał gospodarczą stabilność.
W 1654 r. województwo smoleńskie zostało zniszczone przez najazd Moskwy. Utracono ziemię, miasta i ludzi. Ewakuowano lojalnych, a reszta znalazła się pod rządami cara. Władza Rzeczypospolitej zniknęła – bez szans na powrót.
W XVI-wiecznej Polsce nierówności nie były skutkiem bogactwa, lecz specyficznej struktury społecznej i instytucjonalnej. Wieś była bardziej zróżnicowana dochodowo niż miasto, a rozwój kraju nie pasował do zachodnich modeli.
W 1565 r. Zygmunt August wprowadził w Wielkim Księstwie Litewskim reformę ustrojową, tworząc sejmiki szlacheckie wybierające kandydatów na urzędy sądowe. Brześć odegrał w niej kluczową rolę jako modelowy powiat wcielający nowe zasady w życie.
Z dawnych rejestrów można odtworzyć obraz życia w Rzeczypospolitej sprzed wieków. Kraków był centrum danych którymi dysponujemy, ale i wyjątkiem. Przeciętny dochód wystarczał na życie, lecz nierówności były duże. Handel lokalny dominował, a kraj nie nadąż
W XVI wieku Rzeczpospolita notowała wzrost, lecz w ciągu kolejnych stuleci gospodarka weszła w fazę stagnacji. Do 1776 roku PKB per capita nie wrócił do poziomu z 1578 r., a kraj znalazł się gospodarczo bliżej Azji niż Zachodu.
Województwo smoleńskie powstało w 1508 r., lecz szybko zostało utracone. Odbite w 1611 r., stało się ponownie częścią Litwy, z własną administracją, wojewodą i armią. Ziemie te były strategiczne, zmilitaryzowane i podległe królom.
W XVIII wieku Rzeczpospolita powoli odbudowywała swoją populację po katastrofach XVII wieku. Przyrost naturalny, rozwój osadnictwa i stopniowy wzrost liczby ludności przywróciły krajowi dawną liczebność, choć nie dawną siłę.
Urbanizacja Korony była wyraźnie silniejsza niż na Litwie – w zachodnich regionach istniała gęsta sieć miast, podczas gdy Litwa i wschód Korony pozostały w większości wiejskie, z rzadkimi, rozproszonymi ośrodkami miejskimi.
W 2. poł. XVI w.. województwo krakowskie miało 476 tys. mieszkańców, z czego tylko 35% żyło w miastach. Tylko Kraków liczył ponad 10 tys. osób, a 25 miast miało poniżej 600 mieszkańców. Miasta były nieliczne i małe – wyjątkiem była stolica.
