Województwo ruskie (XVI-XVIII w.) [MAPY]

Województwo ruskie to rozległy obszar w dawnej Rzeczpospolitej, obejmujący tereny znane historycznie jako Ruś Czerwona. W jego granicach znajdowały się ziemie halicka, lwowska, przemyska, sanocka i autonomiczna względem wojewody ruskiego ziemia chełmska.
Województwo ruskie (XVI-XVIII w.) [MAPY]

Spis treści


Ukształtowanie powierzchni terenu >>>

Podział administracyjny >>>

Gęstość sieci osadniczej >>>

Szlaki wołowe >>>

Ziemie składowe województwa ruskiego >>>

Animacja - woj. ruskie na mapach >>>



Województwo ruskie w XVII-XVIII w. - ukształtowanie powierzchni terenu [MAPA]


Województwo ruskie (bez ziemi chełmskiej) położone było przeciętnie na wysokości ok. 420 m n.p.m.. Powierzchnia terenu w granicach województwa obniżała się z południowego zachodu na północny wschód. Region od południowego zachodu opierał się o Karpaty z kulminacją w paśmie Czarnohory (Howerla 2061 m n.p.m.). Południowa część Karpat w granicach województwa ruskiego wyniesiona była zdecydowanie wyżej niż pasma górskie w części środkowej i północnej. Centralna część regionu, zlokalizowana wzdłuż dolin Dniestru i Sanu położona była niżej od terenów wyżynnych położonych w północnej części ziemi lwowskiej i halickiej. Najniżej położone obszary całego województwa ruskiego to przede wszystkim doliny rzek San i Dniestr, odpowiednio na północno-zachodnim i południowo-wschodnim krańcu tego regionu, gdzie dno dolin na granicy województwa znajdowały się na podobnej wysokości ok. 150-155 m n.p.m.  

mapa hipsometryczna, mapa wysokości bezwzględnych, najwyższy punkt, najniższy punkt, XVI w., XVII w., XVIII w., województwo ruskie, ziemia sanocka, ziemia przemyska, powiat przemyski, powiat samborski, powiat drohobycki, powiat stryjski, ziemia lwowska, powiat lwowski, powiat żydaczowski, ziemia halicka, powiat halicki, powiat kołomyjski, Józefów, Krzeszów, Tarnogród, Leżajsk, Sokołów, Żołynia, Grodzisko, Sieniawa, Łańcut, Przeworsk, Rzeszów, Jarosław, Tyczyn, Kańczuga, Radymno, Krakowiec, Pruchnik, Krzywce, Przemyśl, Mościska, Bircza, Niżankowice, Rybotycze, Nowe Miasto, Dobromil, Chyrów, Felsztyn, Sambor, Starasól, Ustrzyki, Stare Miasto, Drohobycz, Stryj, Turka, Skole, Błażowa, Jawornik Polski, Dynów, Dubiecko, Babice, Krosno, Brzozów, Dukla, Rymanów, Jaćmierz, Zarszyn, Mrzygłód, Sanok, Tyrawa Wołoska, Nowotaniec, Bukowisko, Lisko, Lesko, Baligród, Jaśliska, Lutowiska, Barysz, Baworów, Bohorodczany, Bołszowce, Bucniów, Buczacz, Budzanów, Bukaczowce, Bursztyn, Chocimierz, Chorostków, Czernelica, Czortków, Delatyn, Grzymałów, Gwoździec, Halicz, Horodenka, Horożanka, Jabłonów, Janów, Jezupol, Kałusz, Kamionka Wielka, Knihynicze, Kołomyja, Kopyczyńce, Kosów, Kozłów, Kułaczkowce, Kuty, Łysiec, Mariampol, Michalcze, Mikulińce, Monastsrzyska, Nadwórna, Niżniów, Obertyn, Ottynia, Peczeniżyn, Podgrodzie, Podhajce, Potok Złoty, Rohatyn, Skałąt, Sołotwina, Stanisławów, Strusów, Suchostaw, Śniatyń, Tarnopol, Tłumacz, Touste, Trembowla, Tyśmienica, Uście Zielone, Wiśniowczyk, Wojniłów, Zabłotów, Zarwanica, Zawałów, Złotniki, Białobożnica, Konkolniki, Martynów Nowy, Biały Kamień, Bolechów, Bóbrka, Brody, Brzeżany, Brzozdowce, Buszcze, Chodorów, Dolina, Dunajów, Firlejów, Gliniany, Gołogóry, Grudek, Janów, Jaryczów Nowy, Jaworów, Jezierna, Kamionka Strumiłowa, Knihynicze, Komarno, Koniuchy, Kozowa, Kukizów, Kulików, Markpol, Mikołajów, Narajów, Nawaria, Olesko, Podkamień, Pomorzany, Przemyślany, Rozdół, Rożniatów, Ruda, Sasów, Sokołów, Sokołówka, Stratyn, Strzeliska Nowe, Szczerzec, Świrz, Wybranówka, Założce, Zarudzie, Zborów, Złoczów, Żółkiew, Żudaczów, Żurawno, Kutkorz, Podwysokie, Rakowiec, Sokołówka, Tadanie, Żurów, Chełm, Gorzków, Izbica, Krasnobród, Krasnystaw, Luboml, Opalin, Pawłów, Ratno, Rejowiec, Sawin, Skierbieszów, Szczebrzeszczyn, Tarnogóra, Turobin, Uchanie, Wojsławice, Zamość, Żółkiewka


Województwo ruskie w XVII-XVIII w. - podział administracyjny [MAPA]


Województwo ruskie rozciągało się na obszarze o powierzchni 47 579 km kw. Pod względem administracyjnym podzielone było na 10 powiatów, tworzących historyczne ziemie – halicką, lwowską, przemyską i sanocką. Największa pod względem powierzchni była ziemia halicka (16 269 km kw., tj. 34,3%) podzielona na powiaty halicki, trembowelski i kołomyjski. Ziemia przemyska składała się z powiatów przemyskiego, samborskiego, stryjskiego i drohobyckiego i zajmowała powierzchnię 13 446 km kw., co stanowiło 28,2% powierzchni całego województwa. Nieco mniejsza pod względem rozmiarów była ziemia lwowska (12 237 km kw.) składająca się z powiatów lwowskiego i żydaczowskiego, obejmujących 27,8% powierzchni województwa. Najmniejszym regionem historycznym była ziemia sanocka, tworząca samodzielne starostwo o powierzchni 4 625 km kw (9,7%).

mapa administracyjna, podział administracyjny, ziemia chełmska, XVI w., XVII w., XVIII w., województwo ruskie, ziemia sanocka, ziemia przemyska, powiat przemyski, powiat samborski, powiat drohobycki, powiat stryjski, ziemia lwowska, powiat lwowski, powiat żydaczowski, ziemia halicka, powiat halicki, powiat kołomyjski, Józefów, Krzeszów, Tarnogród, Leżajsk, Sokołów, Żołynia, Grodzisko, Sieniawa, Łańcut, Przeworsk, Rzeszów, Jarosław, Tyczyn, Kańczuga, Radymno, Krakowiec, Pruchnik, Krzywce, Przemyśl, Mościska, Bircza, Niżankowice, Rybotycze, Nowe Miasto, Dobromil, Chyrów, Felsztyn, Sambor, Starasól, Ustrzyki, Stare Miasto, Drohobycz, Stryj, Turka, Skole, Błażowa, Jawornik Polski, Dynów, Dubiecko, Babice, Krosno, Brzozów, Dukla, Rymanów, Jaćmierz, Zarszyn, Mrzygłód, Sanok, Tyrawa Wołoska, Nowotaniec, Bukowisko, Lisko, Lesko, Baligród, Jaśliska, Lutowiska, Barysz, Baworów, Bohorodczany, Bołszowce, Bucniów, Buczacz, Budzanów, Bukaczowce, Bursztyn, Chocimierz, Chorostków, Czernelica, Czortków, Delatyn, Grzymałów, Gwoździec, Halicz, Horodenka, Horożanka, Jabłonów, Janów, Jezupol, Kałusz, Kamionka Wielka, Knihynicze, Kołomyja, Kopyczyńce, Kosów, Kozłów, Kułaczkowce, Kuty, Łysiec, Mariampol, Michalcze, Mikulińce, Monastsrzyska, Nadwórna, Niżniów, Obertyn, Ottynia, Peczeniżyn, Podgrodzie, Podhajce, Potok Złoty, Rohatyn, Skałąt, Sołotwina, Stanisławów, Strusów, Suchostaw, Śniatyń, Tarnopol, Tłumacz, Touste, Trembowla, Tyśmienica, Uście Zielone, Wiśniowczyk, Wojniłów, Zabłotów, Zarwanica, Zawałów, Złotniki, Białobożnica, Konkolniki, Martynów Nowy, Biały Kamień, Bolechów, Bóbrka, Brody, Brzeżany, Brzozdowce, Buszcze, Chodorów, Dolina, Dunajów, Firlejów, Gliniany, Gołogóry, Grudek, Janów, Jaryczów Nowy, Jaworów, Jezierna, Kamionka Strumiłowa, Knihynicze, Komarno, Koniuchy, Kozowa, Kukizów, Kulików, Markpol, Mikołajów, Narajów, Nawaria, Olesko, Podkamień, Pomorzany, Przemyślany, Rozdół, Rożniatów, Ruda, Sasów, Sokołów, Sokołówka, Stratyn, Strzeliska Nowe, Szczerzec, Świrz, Wybranówka, Założce, Zarudzie, Zborów, Złoczów, Żółkiew, Żudaczów, Żurawno, Kutkorz, Podwysokie, Rakowiec, Sokołówka, Tadanie, Żurów, Chełm, Gorzków, Izbica, Krasnobród, Krasnystaw, Luboml, Opalin, Pawłów, Ratno, Rejowiec, Sawin, Skierbieszów, Szczebrzeszczyn, Tarnogóra, Turobin, Uchanie, Wojsławice, Zamość, Żółkiewka


Województwo ruskie w XVII-XVIII w. - gęstość sieci osadniczej [MAPA]


Województwo ruskie stanowiło obszar o znacznym zagęszczeniu sieci osadniczej. W granicach czterech historycznych ziem tworzących województwo ruskie, znajdowało się ponad 3 400 różnej wielkości miast, wsi i osad. Największym pod względem liczby mieszkańców miastem był Lwów. Ponadto w granicach województwa położonych było 15 dużych miast (m.in. Brody, Tarnopol, Przemyśl), 169 mniejszych miast i wsi na prawach miast oraz ponad 3 000 innych wsi i osad

Największe zagęszczenie sieci osadniczej występowało w zachodniej i centralnej części województwa, gdzie wskaźnik zagęszczenia sieci osadniczej wskazywał powyżej 15 osad na każde 100 km kw. powierzchni. Jako obszary o dużym zagęszczeniu osadnictwa zaznaczają się okolice Sanoka, Przemyśla, Pruchnika, Lwowa, Komarna, Krukienic i Leska. Znaczne nagromadzenie osad występuje ponadto w rejonie większych miast regionu, m.in. Stryja, Drohobycza, Halicza, Stanisławowa, Trembowli i Śniatynia. Najsłabiej sieć osadnicza rozwinęła się wzdłuż południowo-zachodnich granic województwa co pokrywa się z najwyższymi partiami Karpat w tym regionie.

 

sieć osadnicza, mapa gęstości sieci osadniczej, osadnictwo, ziemia chełmska, XVI w., XVII w., XVIII w., województwo ruskie, ziemia sanocka, ziemia przemyska, powiat przemyski, powiat samborski, powiat drohobycki, powiat stryjski, ziemia lwowska, powiat lwowski, powiat żydaczowski, ziemia halicka, powiat halicki, powiat kołomyjski, Józefów, Krzeszów, Tarnogród, Leżajsk, Sokołów, Żołynia, Grodzisko, Sieniawa, Łańcut, Przeworsk, Rzeszów, Jarosław, Tyczyn, Kańczuga, Radymno, Krakowiec, Pruchnik, Krzywce, Przemyśl, Mościska, Bircza, Niżankowice, Rybotycze, Nowe Miasto, Dobromil, Chyrów, Felsztyn, Sambor, Starasól, Ustrzyki, Stare Miasto, Drohobycz, Stryj, Turka, Skole, Błażowa, Jawornik Polski, Dynów, Dubiecko, Babice, Krosno, Brzozów, Dukla, Rymanów, Jaćmierz, Zarszyn, Mrzygłód, Sanok, Tyrawa Wołoska, Nowotaniec, Bukowisko, Lisko, Lesko, Baligród, Jaśliska, Lutowiska, Barysz, Baworów, Bohorodczany, Bołszowce, Bucniów, Buczacz, Budzanów, Bukaczowce, Bursztyn, Chocimierz, Chorostków, Czernelica, Czortków, Delatyn, Grzymałów, Gwoździec, Halicz, Horodenka, Horożanka, Jabłonów, Janów, Jezupol, Kałusz, Kamionka Wielka, Knihynicze, Kołomyja, Kopyczyńce, Kosów, Kozłów, Kułaczkowce, Kuty, Łysiec, Mariampol, Michalcze, Mikulińce, Monastsrzyska, Nadwórna, Niżniów, Obertyn, Ottynia, Peczeniżyn, Podgrodzie, Podhajce, Potok Złoty, Rohatyn, Skałąt, Sołotwina, Stanisławów, Strusów, Suchostaw, Śniatyń, Tarnopol, Tłumacz, Touste, Trembowla, Tyśmienica, Uście Zielone, Wiśniowczyk, Wojniłów, Zabłotów, Zarwanica, Zawałów, Złotniki, Białobożnica, Konkolniki, Martynów Nowy, Biały Kamień, Bolechów, Bóbrka, Brody, Brzeżany, Brzozdowce, Buszcze, Chodorów, Dolina, Dunajów, Firlejów, Gliniany, Gołogóry, Grudek, Janów, Jaryczów Nowy, Jaworów, Jezierna, Kamionka Strumiłowa, Knihynicze, Komarno, Koniuchy, Kozowa, Kukizów, Kulików, Markpol, Mikołajów, Narajów, Nawaria, Olesko, Podkamień, Pomorzany, Przemyślany, Rozdół, Rożniatów, Ruda, Sasów, Sokołów, Sokołówka, Stratyn, Strzeliska Nowe, Szczerzec, Świrz, Wybranówka, Założce, Zarudzie, Zborów, Złoczów, Żółkiew, Żudaczów, Żurawno, Kutkorz, Podwysokie, Rakowiec, Sokołówka, Tadanie, Żurów, Chełm, Gorzków, Izbica, Krasnobród, Krasnystaw, Luboml, Opalin, Pawłów, Ratno, Rejowiec, Sawin, Skierbieszów, Szczebrzeszczyn, Tarnogóra, Turobin, Uchanie, Wojsławice, Zamość, Żółkiewka

 

 


Województwo ruskie w XVII-XVIII w. - szlaki wołowe [MAPA]


Województwo ruskie stanowiło region przez który przebiegała gęsta sieć szlaków wołowych, głównie o charakterze tranzytowym. Trasami biegnącymi z stepów wschodniej Rzeczypospolitej oraz Mołdawii i Wołoszczyzny przepędzano wielotysięczne stada bydła, kierując się ku głównym rynkom zbytu położonym na Śląsku, Pomorzu, Prusach Książęcych oraz licznych księstwach niemieckich (Brandenburgii, Turyngii, Bawarii, Hesji, Palatynacie, Wirtembergii i Saksonii).

Baszanowski wyróżnił kilka kategorii szlaków, gdzie kryterium podziału stanowiła wielkość pędzonego bydła. Dwa główne szlaki skupiające ruch z Mołdawii i Wołoszczyzny oraz Ukrainy od południowego wschodu wchodziły w granice województwa i kierowały się na północny zachód, zbliżając się do siebie i łącząc w rejonie Lwowa, Glinian i Gołogór. 

Pierwszy biegnący od Suczawy kierował się przez Śniatyn ku Kołomyi i dalej poprzez Stanisławów, Jalicz, Rohatyn, Strzeliska i Bóbrkę docierał do stołecznego Lwowa. Od tego miejsca skręcał równoleżnikowo na zachód, gdzie stada pędzono przez Stawczany, Zimną Wodę, Grudek, Radatycze, Wisznię, Mościska i Medykę do Przemyśla, skąd kierowano zwierzęta ku północnemu zachodowi przez Radymno, Tuczempy, Jarosław, Przeworsk i Leżajsk ku brodom na Wiśle pod Sandomierzem. W Przeworsku cześć zwierząt kierowano na zachód w kierunku Rzeszowa. 

Drugi strategiczny szlak wołowy biegł także z terenów mołdawsko-wołoskich i w granice Rzeczypospolitej wkraczał w rejonie Chocimia i Kamieńca Podolskiego (woj. podolskie). Biegnąc dalej przez Skałę docierał do granicy woj. ruskiego i przez Trembowlę i Pomorzany docierał do rejony lwowskiego w Gołogórach. Dalej stada pędzono na północny zachód przez Busk i Kamionkę Strumiłową w kierunku Sokala, Telatyna. Zamościa i Lublina. 

Równolegle do głównych szlaków pędzenia stad funkcjonowały trasy o mniejszym znaczeniu ale istotne w tranzycie zwierząt. Pod tym względem na uwagę zasługuje trasa ze Stanisławowa, przez Wojniłów, Żurawno, Stryj Drohobycz, Sambor, Nowe Miast, Dubiecko do Rzeszowa i dalej na zachód w kierunku Krakowa. 

województwo ruskie, szlaki wołowe, handel, tranzyt, woły, bydło, rolnictwo, hodowla, gospodarka, szlak wołoski, szlak kuczmański, czarny szlak. XVI, XVII, wiek, złoty wiek, srebrny wiek


Województwo ruskie (XVI-XVIII w.) - kartografia historyczna [ANIMACJA]



Zobacz więcej...


Ziemie składowe województwa ruskiego


Ziemia halicka (woj. ruskie) (XVI-XVIII w.)   

 

Ziemia lwowska (woj. ruskie) (XVI-XVIII w.)   ▼

 

Ziemia przemyska (woj. ruskie) (XVI-XVIII w.)   ▼ 

Ziemia sanocka (woj. ruskie) (XVI-XVIII w.)   ▼  

Ziemia chełmska (woj. ruskie) (XVI-XVIII w.)   ▼  


MAPY POWSTAŁY NA PODSTAWIE:

Mappa Szczegulna Woiewodztwa Sandomierskiego Zrządzona Z Innych Wielu Mapp Mieyscowych Tak Dawniey Jak I Swiezo Odrysowanych Tudziesz Goscincowych I Niewątpliwych Wiadomosci, Wszystko Według Reguł Geograficznych i Obserwacyi Astronomicznych, 1:225 000, 1791

Karta Dawnej Polski, Charzanowski W., 1:300 000

Europa w XVIII w. - www.mapire.eu

Arłamowscy E.K., 1974, Lustracja województwa ruskiego 1661-1665, część II, ziemia lwowska, IH PAN, Wrocław, Warszawa

Arłamowscy E.K., Kaput W., 1970, Lustracja województwa ruskiego 1661-1665, część II, ziemia halicka i chełmska, Zakład Narodowy im. Ossolińskich

Baszanowski J., 1977, Handel wołami w Polsce w XVI-XVII wieku

Budzyński Z., 2006, Kresy południowo-wschodnie w drugiej połowie XVIII wieku, tom 2, Atlas geograficzno-historyczny, Przemyśl-Rzeszów

Fastnacht A., 1962, Osadnictwo ziemi sanockiej w latach 1340-1650, Prace Wrocł. Tow. Nauk. Seria A, nr 84, Wrocław

Gliwa A., 2013, Kraina upartych niepogód. Zniszczenia wojenne na obszarze ziemi przemyskiej w XVII wieku, TPN, Przemyśl

Hrabyk P., 1921, Ziemia przemyska i lwowska. Szkic historyczno-geograficzny z mapą, TPN, Przemyśl

Jabłonowski A., 1899, Atlas historyczny Rzeczypospolitej Polskiej. Ziemie ruskie Rzeczypospolitej, Akademia Umiejętności, Kraków

Makarski W., 1999, Nazwy miejscowości dawnej ziemi przemyskiej, TN KUL, Lublin 

Atlas Źródeł i Materiałów do Dziejów Dawnej Polski: www.atlasfontium.pl

Topograficzna Karta Królestwa Polskiego: www.bg.uwb.edu.pl

Mapa Topograficzna Polski 1:100 000, WIG

Geoportal: www.mapy.geoportal.gov.pl

Zobacz najnowsze mapy