Transport na Czernihowszczyźnie opierał się na rzekach, przewozach i starych traktach, które trwały mimo nowych granic. Złe drogi i bagna ograniczały handel, dlatego kluczowe były mosty, myta i żeglowna Desna, przepływająca przez region.
Propinacja z marginalnego podatku urosła do filaru gospodarki królewskich dóbr. Rozrost karczem, zmiana gustów alkoholowych i elastyczność monopolu stworzyły system łączący ekonomię i życie społeczne, czyniąc karczmę ważnym miejscem wspólnotowym.
Stara Warszawa pozostawała zwartą, odrębną częścią miasta o wyraźnym centrum na Rynku i Szerokim Dunaju. Poza murami rosły pałace i dworki, a ludność coraz częściej opuszczała ścisłe Stare Miasto. Zaludnienie dzielnicy wyraźnie rosło – w ciągu ...
Od grodu na wzgórzu św. Mikołaja po miasto lokacyjne z rynku i murów – Jarosław rozwijał się na skrzyżowaniu dalekich szlaków. Przedmieścia, kościoły i ratusz ukształtowały typowy ośrodek handlowy, lecz wyjątkowy w swojej drodze rozwoju.
Powiat orszański, wyrosły z dawnego namiestnictwa, przez stulecia był przestrzenią pogranicza, gdzie administracja, wielka własność i wojna nieustannie się splatały. Od magnackich latyfundiów po rozbiory Orsza pozostawała miejscem napięć i przemian.
Mit „spichlerza Europy” nie wytrzymuje zderzenia z danymi: eksport Rzeczypospolitej stanowił zaledwie ułamek rynku, a to chłopi wytwarzali większość zboża. Handel bałtycki tracił znaczenie, a folwarki rozwijały się niezależnie od Wisły i Gdańska.
Starostwo kamienieckie w XVI wieku prezentowało spójną sieć osad, dobrze widoczną w inwentarzu z 1588 roku. Szczegółowe zestawienia gospodarzy i układ ulic Kamionki ukazują stabilny rozwój oparty na współzależności miasta i przynależnych wsi.
Propinacja w Rzeczypospolitej była fundamentem władzy szlachty: monopol alkoholowy wiązał chłopów z folwarkiem, a karczmy stawały się narzędziem kontroli. Od przywileju piotrkowskiego po reformy XVIII wieku system ten wzmacniał dominację właścicieli ziems
Wojny XVII wieku i zmiany religijne kształtowały losy ruskiej szlachty ziemi przemyskiej. Służba w chorągwiach łączyła się z wyborami wyznaniowymi, a testamenty i inwentarze ujawniają świat ikon, ksiąg i podwójnej duchowej przynależności tej społeczności.
Wojny XVII wieku złamały dotychczasowy rytm życia Rzeczypospolitej. Niedobór pieniędzy i potrzeba odbudowy wzmocniły folwarki, a praca przymusowa stała się fundamentem systemu. Szersza pańszczyzna narodziła się z kryzysu, przymusu i konieczności przetrwan
