Ziemia przemyska – najazd tatarsko-kozacki w 1648 r. [MAPY]

Najazd tatarski przeprowadzony jesienią 1648 roku z wykorzystaniem kontyngentów kozackich był jedną z największych operacji militarnych, której celem były ziemie Rzeczypospolitej na przestrzeni całego XVII stulecia.
Ziemia przemyska – najazd tatarsko-kozacki w 1648 r. [MAPY]

mapa hipsometryczna, mapa wysokości bezwzględnych, najwyższy punkt, najniższy punkt, XVI w., XVII w., XVIII w., województwo ruskie, ziemia sanocka, ziemia przemyska, powiat przemyski, powiat samborski, powiat drohobycki, powiat stryjski, ziemia lwowska, powiat lwowski, powiat żydaczowski, ziemia halicka, powiat halicki, powiat kołomyjski, Józefów, Krzeszów, Tarnogród, Leżajsk, Sokołów, Żołynia, Grodzisko, Sieniawa, Łańcut, Przeworsk, Rzeszów, Jarosław, Tyczyn, Kańczuga, Radymno, Krakowiec, Pruchnik, Krzywce, Przemyśl, Mościska, Bircza, Niżankowice, Rybotycze, Nowe Miasto, Dobromil, Chyrów, Felsztyn, Sambor, Starasól, Ustrzyki, Stare Miasto, Drohobycz, Stryj, Turka, Skole, Błażowa, Jawornik Polski, Dynów, Dubiecko, Babice, Krosno, Brzozów, Dukla, Rymanów, Jaćmierz, Zarszyn, Mrzygłód, Sanok, Tyrawa Wołoska, Nowotaniec, Bukowisko, Lisko, Lesko, Baligród, Jaśliska, Lutowiska, Barysz, Baworów, Bohorodczany, Bołszowce, Bucniów, Buczacz, Budzanów, Bukaczowce, Bursztyn, Chocimierz, Chorostków, Czernelica, Czortków, Delatyn, Grzymałów, Gwoździec, Halicz, Horodenka, Horożanka, Jabłonów, Janów, Jezupol, Kałusz, Kamionka Wielka, Knihynicze, Kołomyja, Kopyczyńce, Kosów, Kozłów, Kułaczkowce, Kuty, Łysiec, Mariampol, Michalcze, Mikulińce, Monastsrzyska, Nadwórna, Niżniów, Obertyn, Ottynia, Peczeniżyn, Podgrodzie, Podhajce, Potok Złoty, Rohatyn, Skałąt, Sołotwina, Stanisławów, Strusów, Suchostaw, Śniatyń, Tarnopol, Tłumacz, Touste, Trembowla, Tyśmienica, Uście Zielone, Wiśniowczyk, Wojniłów, Zabłotów, Zarwanica, Zawałów, Złotniki, Białobożnica, Konkolniki, Martynów Nowy, Biały Kamień, Bolechów, Bóbrka, Brody, Brzeżany, Brzozdowce, Buszcze, Chodorów, Dolina, Dunajów, Firlejów, Gliniany, Gołogóry, Grudek, Janów, Jaryczów Nowy, Jaworów, Jezierna, Kamionka Strumiłowa, Knihynicze, Komarno, Koniuchy, Kozowa, Kukizów, Kulików, Markpol, Mikołajów, Narajów, Nawaria, Olesko, Podkamień, Pomorzany, Przemyślany, Rozdół, Rożniatów, Ruda, Sasów, Sokołów, Sokołówka, Stratyn, Strzeliska Nowe, Szczerzec, Świrz, Wybranówka, Założce, Zarudzie, Zborów, Złoczów, Żółkiew, Żudaczów, Żurawno, Kutkorz, Podwysokie, Rakowiec, Sokołówka, Tadanie, Żurów, Chełm, Gorzków, Izbica, Krasnobród, Krasnystaw, Luboml, Opalin, Pawłów, Ratno, Rejowiec, Sawin, Skierbieszów, Szczebrzeszczyn, Tarnogóra, Turobin, Uchanie, Wojsławice, Zamość, Żółkiewka

ziemia przemyska, najazdy tatarskie, Tatarzy, Kozacy, Tatarzy krymscy, Tatarzy budżaccy, Krym, Budziak, Chanat Krymski, województwo ruskie, Ruś Czerwona, Ukraina, zniszczenia wojenne, 1648, XVII wiek, straty materialne, wojna asymetryczna, łany kmiece, gospodarstwa zagrodnicze, gospodarstwa komornicze, zagrodnicy, komornicy, powiat przemyski, powiat stryjski, powiat drohobycki, powiat samborski, Józefów, Krzeszów, Tarnogród, Leżajsk, Sokołów, Żołynia, Grodzisko, Sieniawa, Łańcut, Przeworsk, Rzeszów, Jarosław, Tyczyn, Kańczuga, Radymno, Krakowiec, Pruchnik, Krzywce, Przemyśl, Mościska, Bircza, Niżankowice, Rybotycze, Nowe Miasto, Dobromil, Chyrów, Felsztyn, Sambor, Starasól, Ustrzyki, Stare Miasto, Drohobycz, Stryj, Turka, Skole

„...Najazd tatarski przeprowadzony jesienią 1648 roku z wykorzystaniem kontyngentów kozackich był jedna z największych operacji militarnych, której celem były ziemie Rzeczypospolitej na przestrzeni całego XVII stulecia. Mimo istnienia obszernej literatury przedmiotu dotyczącej powstania kozackiego pod wodza Bohdana Chmielnickiego, obraz tamtych wydarzeń jest w wielu aspektach wypaczony przez mity tworzone począwszy od XIX stulecia przez historiografie ukraińską i rosyjską, a później szczególnie radziecką (od końca lat 30. XX wieku). Historiografia radziecka obciążona ideologicznym balastem wręcz instrumentalnie i jednocześnie nazbyt idealistycznie oceniała postać Bohdana Chmielnickiego i skutki jego działań. Bardzo podobny i generalnie jednostronny obraz przełomowych wydarzeń z połowy XVII wieku dają przedstawiciele współczesnej postradzieckiej historiografia ukraińskiej, badający przeszłość zarówno w paradygmacie narodowo-państwowym jak i państwowo-narodowym...”.

„...Po opuszczeniu Mościsk oddziały kozackie zbliżały sie powoli do Przemyśla, zakładając obóz pod Medyką. W środę 4 listopada pod Przemyślem pojawiły sie pierwsze rozpoznawcze jednostki kozackie, które zostały zmuszone do odwrotu przez grupę uzbrojonych przedmieszczan. W wyniku tej pierwszej potyczki na Błoniu zginał jeden z Kozaków. Właśnie wtedy spalony został przez Kozaków młyn miejski stojący nad Wiarem i przyległy do niego budynek mieszkalny. Dowódcy kozaccy próbowali skłonić władze miejskie Przemyśla do przyjęcia opcji okupu w zamian za odstąpienie od miasta. Pułkownik białocerkiewski Iwan Hyrja i pułkownik nakazny czehryński Iwan Wolewacz w swoich listach pisanych z obozu pod Medyka obiecywali rajcom przemyskim, że miasto i jego majątek nie poniosą żadnego uszczerbku od wojsk kozackich pod warunkiem „nie bronienia chleba przez noc telko”. Władze miejskie Przemyśla jak najbardziej słusznie odrzuciły taką propozycje. Przyjecie jej było równoznaczne z wpuszczeniem oddziałów kozackich w obręb miasta i pozwoleniem na wybieranie żywności i innych dóbr. Było to niezwykle duże ryzyko dla władz miejskich i obywateli Przemyśla, grożące katastrofalnymi skutkami. Aby zwiększyć obronność miasta, władze Przemyśla podjęły decyzje o wyburzeniu 32 domów  stojących za Brama Grodzka oraz o wycięciu 25 sadów i ogrodów usytuowanych na Przedmieściu...”.

ziemia przemyska, najazdy tatarskie, Tatarzy, Kozacy, Tatarzy krymscy, Tatarzy budżaccy, Krym, Budziak, Chanat Krymski, województwo ruskie, Ruś Czerwona, Ukraina, zniszczenia wojenne, 1648, XVII wiek, straty materialne, wojna asymetryczna, łany kmiece, gospodarstwa zagrodnicze, gospodarstwa komornicze, zagrodnicy, komornicy, powiat przemyski, powiat stryjski, powiat drohobycki, powiat samborski, Józefów, Krzeszów, Tarnogród, Leżajsk, Sokołów, Żołynia, Grodzisko, Sieniawa, Łańcut, Przeworsk, Rzeszów, Jarosław, Tyczyn, Kańczuga, Radymno, Krakowiec, Pruchnik, Krzywce, Przemyśl, Mościska, Bircza, Niżankowice, Rybotycze, Nowe Miasto, Dobromil, Chyrów, Felsztyn, Sambor, Starasól, Ustrzyki, Stare Miasto, Drohobycz, Stryj, Turka, Skole

„...W porównaniu do tatarskich misji zbrojnych, jakie miały miejsce na terytorium Rzeczypospolitej przed wybuchem powstania Chmielnickiego, najazd wojsk tatarsko-kozackich przeprowadzony jesienią 1648 roku był nową jakością, zarówno w sensie wojskowym, jak i politycznym. Wyprawa tatarsko-kozacka stanowiła wyzwanie, któremu nie potrafili sprostać ani ówcześni liderzy polityczni Rzeczypospolitej, ani najwyżsi dowódcy kierujący poczynaniami obronnymi wojsk koronnych. Efektem tego był znaczący spadek prestiżu Rzeczypospolitej i ogromne straty materialne i demograficzne na ponad 1/3 całego terytorium państwa polsko-litewskiego. Podkreślić należy, ze operacja tatarsko-kozacka na terenie Rusi Czerwonej w 1648 roku odbywała sie w bardzo sprzyjających warunkach dla wojsk sprzymierzonych...".

ziemia przemyska, najazdy tatarskie, Tatarzy, Kozacy, Tatarzy krymscy, Tatarzy budżaccy, Krym, Budziak, Chanat Krymski, województwo ruskie, Ruś Czerwona, Ukraina, zniszczenia wojenne, 1648, XVII wiek, straty materialne, wojna asymetryczna, łany kmiece, gospodarstwa zagrodnicze, gospodarstwa komornicze, zagrodnicy, komornicy, powiat przemyski, powiat stryjski, powiat drohobycki, powiat samborski, Józefów, Krzeszów, Tarnogród, Leżajsk, Sokołów, Żołynia, Grodzisko, Sieniawa, Łańcut, Przeworsk, Rzeszów, Jarosław, Tyczyn, Kańczuga, Radymno, Krakowiec, Pruchnik, Krzywce, Przemyśl, Mościska, Bircza, Niżankowice, Rybotycze, Nowe Miasto, Dobromil, Chyrów, Felsztyn, Sambor, Starasól, Ustrzyki, Stare Miasto, Drohobycz, Stryj, Turka, Skole

"...Można powiedzieć, ze ówczesne okoliczności polityczne, do których należały takie czynniki jak okres bezkrólewia, brak reakcji ze strony Porty z jednej strony i Moskwy z drugiej przeciwko współdziałaniu Kozaków z Tatarami, zapewniły niezwykle komfortowe warunki realizacji całej operacji. Jeszcze korzystniej niż uwarunkowania polityczne przedstawiały sie w trakcie przeprowadzania misji jej aspekty militarne. Przede wszystkim znakomicie funkcjonował sojusz tatarsko-kozacki, zarówno na płaszczyźnie politycznej, jak i w wymiarze wojskowym. Sprawne działanie tego sojuszu zapewniło też zdecydowana przewagę militarną sił tatarsko- kozackich podczas kampanii wiosennej i jesiennej 1648 roku nad armia koronna pozbawiona od czasu klęski pod Korsuniem obu hetmanów. Wszystkie te czynniki sprawiły, ze działania obronne sił polskich prowadzone były w skrajnie niekorzystnych warunkach, które możną porównać jedynie do tragicznych realiów jesieni 1672 roku, gdy Rzeczpospolita stała samotnie w obliczu przygniatającej przewagi armii osmańskiej i tatarskiej, posiłkowanych przez wojska kozackie hetmana Petra Doroszenki. Ale i wtedy Rzeczpospolita nie znajdowała się w stanie bezkrólewia, hetmani koronni znajdowali się przy wojsku koronnym, a nastroje wśród poddanych zamieszkujących tereny objęte walkami dalekie były od nastrojów buntu i rewolucyjnego wrzenia...”.


 


LITERATURA I ŹRÓDŁA

Gliwa A., 2013, Kraina upartych niepogód. Zniszczenia wojenne na obszarze ziemi przemyskiej w XVII wieku

 

Zobacz najnowsze mapy