Ziemia przemyska – najazd Tatarów budżackich w 1624 r. [MAPY]

Napad przeprowadzony w czerwcu 1624 roku na Ruś Czerwoną był w latach 20. XVII wieku już trzecią grabieżczą operacją zorganizowaną przez Tatarów z Budziaku, która sięgnęła ziemi przemyskiej.
Ziemia przemyska – najazd Tatarów budżackich w 1624 r. [MAPY]

mapa hipsometryczna, mapa wysokości bezwzględnych, najwyższy punkt, najniższy punkt, XVI w., XVII w., XVIII w., województwo ruskie, ziemia sanocka, ziemia przemyska, powiat przemyski, powiat samborski, powiat drohobycki, powiat stryjski, ziemia lwowska, powiat lwowski, powiat żydaczowski, ziemia halicka, powiat halicki, powiat kołomyjski, Józefów, Krzeszów, Tarnogród, Leżajsk, Sokołów, Żołynia, Grodzisko, Sieniawa, Łańcut, Przeworsk, Rzeszów, Jarosław, Tyczyn, Kańczuga, Radymno, Krakowiec, Pruchnik, Krzywce, Przemyśl, Mościska, Bircza, Niżankowice, Rybotycze, Nowe Miasto, Dobromil, Chyrów, Felsztyn, Sambor, Starasól, Ustrzyki, Stare Miasto, Drohobycz, Stryj, Turka, Skole, Błażowa, Jawornik Polski, Dynów, Dubiecko, Babice, Krosno, Brzozów, Dukla, Rymanów, Jaćmierz, Zarszyn, Mrzygłód, Sanok, Tyrawa Wołoska, Nowotaniec, Bukowisko, Lisko, Lesko, Baligród, Jaśliska, Lutowiska, Barysz, Baworów, Bohorodczany, Bołszowce, Bucniów, Buczacz, Budzanów, Bukaczowce, Bursztyn, Chocimierz, Chorostków, Czernelica, Czortków, Delatyn, Grzymałów, Gwoździec, Halicz, Horodenka, Horożanka, Jabłonów, Janów, Jezupol, Kałusz, Kamionka Wielka, Knihynicze, Kołomyja, Kopyczyńce, Kosów, Kozłów, Kułaczkowce, Kuty, Łysiec, Mariampol, Michalcze, Mikulińce, Monastsrzyska, Nadwórna, Niżniów, Obertyn, Ottynia, Peczeniżyn, Podgrodzie, Podhajce, Potok Złoty, Rohatyn, Skałąt, Sołotwina, Stanisławów, Strusów, Suchostaw, Śniatyń, Tarnopol, Tłumacz, Touste, Trembowla, Tyśmienica, Uście Zielone, Wiśniowczyk, Wojniłów, Zabłotów, Zarwanica, Zawałów, Złotniki, Białobożnica, Konkolniki, Martynów Nowy, Biały Kamień, Bolechów, Bóbrka, Brody, Brzeżany, Brzozdowce, Buszcze, Chodorów, Dolina, Dunajów, Firlejów, Gliniany, Gołogóry, Grudek, Janów, Jaryczów Nowy, Jaworów, Jezierna, Kamionka Strumiłowa, Knihynicze, Komarno, Koniuchy, Kozowa, Kukizów, Kulików, Markpol, Mikołajów, Narajów, Nawaria, Olesko, Podkamień, Pomorzany, Przemyślany, Rozdół, Rożniatów, Ruda, Sasów, Sokołów, Sokołówka, Stratyn, Strzeliska Nowe, Szczerzec, Świrz, Wybranówka, Założce, Zarudzie, Zborów, Złoczów, Żółkiew, Żudaczów, Żurawno, Kutkorz, Podwysokie, Rakowiec, Sokołówka, Tadanie, Żurów, Chełm, Gorzków, Izbica, Krasnobród, Krasnystaw, Luboml, Opalin, Pawłów, Ratno, Rejowiec, Sawin, Skierbieszów, Szczebrzeszczyn, Tarnogóra, Turobin, Uchanie, Wojsławice, Zamość, Żółkiewka

ziemia przemyska, najazdy tatarskie, Tatarzy, Kozacy, Tatarzy krymscy, Tatarzy budżaccy, Krym, Budziak, Chanat Krymski, województwo ruskie, Ruś Czerwona, Ukraina, zniszczenia wojenne, 1624, XVII wiek, straty materialne, wojna asymetryczna, łany kmiece, gospodarstwa zagrodnicze, gospodarstwa komornicze, zagrodnicy, komornicy, powiat przemyski, powiat stryjski, powiat drohobycki, powiat samborski, Józefów, Krzeszów, Tarnogród, Leżajsk, Sokołów, Żołynia, Grodzisko, Sieniawa, Łańcut, Przeworsk, Rzeszów, Jarosław, Tyczyn, Kańczuga, Radymno, Krakowiec, Pruchnik, Krzywce, Przemyśl, Mościska, Bircza, Niżankowice, Rybotycze, Nowe Miasto, Dobromil, Chyrów, Felsztyn, Sambor, Starasól, Ustrzyki, Stare Miasto, Drohobycz, Stryj, Turka, Skole

„...Napad przeprowadzony w czerwcu 1624 roku na Ruś Czerwoną był w latach 20. XVII wieku już trzecią grabieżczą operacją zorganizowaną przez Tatarów z Budziaku, która sięgnęła ziemi przemyskiej. Przypomnieć tu należy fakt, ze wyprawy przeprowadzone późną wiosną i wczesnym latem od 1622 do 1624 roku odbywały sie w okresie pokojowych stosunków miedzy Rzeczypospolitą a Imperium Osmańskim. Główną ich przyczyną – abstrahując od zawsze obecnego czynnika ekonomicznego – była skomplikowana sytuacja wewnętrzna państwa osmańskiego i jego przejściowy kryzys, który miał miejsce w latach 20. XVII wieku. Inkursje tatarskie z lat 1622-1624 kierowane były przez ambitnego wodza Tatarów budżackich Kantemira, który zdecydowanie wrogo nastawiony był do krymskich elit władzy, usiłując przez długie lata prowadzić politykę niezależną względem władz osmańskich. Przypomnieć warto w tym miejscu, iż jeszcze w dniu 10 października 1623 roku z kancelarii sułtańskiej wyszło ahdname, przesłane później na ręce króla Zygmunta III Wazy. W dokumencie tym Murad IV zakazywał Tatarom rabunkowych napadów na Rzeczpospolitą, a łamiący ten zakaz mieli być surowo karani, natomiast jeńcy i łupy zwrócone stronie polskiej...”.

„...Przypuszczalnie jeszcze 5 czerwca 1624 roku, w godzinach wieczornych lub rankiem następnego dnia, konnica tatarska przekroczyła granice Rzeczypospolitej pod Śniatyniem i wdarła sie na Pokucie. Przypomnieć warto, ze rok wcześniej, w czerwcu 1623 roku, oddziały koczowników podążając szlakiem wołoskim w tym samym miejscu przekroczyły linie graniczną oddzielającą Rzeczpospolitą od północnej Mołdawii. Podkreślić również trzeba, ze trakt, którym poruszała sie konnica tatarska, wiodący wzdłuż Prutu z Czerniowiec, poprzez Łuzany, Orszewice do Śniatynia, był wręcz idealny dla ordyńców. Na odcinku od Czerniowiec aż do samej granicy jazda tatarska nie musiała przekraczać żadnych większych cieków wodnych, przemieszczając sie bezproblemowo w terenie równinnym. Po przekroczeniu granicy Tatarzy mogli szybko podążać w kierunku centralnej części województwa ruskiego, obchodząc od północy zabezpieczony obwarowaniami Śniatyn...”.

ziemia przemyska, najazdy tatarskie, Tatarzy, Kozacy, Tatarzy krymscy, Tatarzy budżaccy, Krym, Budziak, Chanat Krymski, województwo ruskie, Ruś Czerwona, Ukraina, zniszczenia wojenne, 1624, XVII wiek, straty materialne, wojna asymetryczna, łany kmiece, gospodarstwa zagrodnicze, gospodarstwa komornicze, zagrodnicy, komornicy, powiat przemyski, powiat stryjski, powiat drohobycki, powiat samborski, Józefów, Krzeszów, Tarnogród, Leżajsk, Sokołów, Żołynia, Grodzisko, Sieniawa, Łańcut, Przeworsk, Rzeszów, Jarosław, Tyczyn, Kańczuga, Radymno, Krakowiec, Pruchnik, Krzywce, Przemyśl, Mościska, Bircza, Niżankowice, Rybotycze, Nowe Miasto, Dobromil, Chyrów, Felsztyn, Sambor, Starasól, Ustrzyki, Stare Miasto, Drohobycz, Stryj, Turka, Skole

„...Współczesne przekazy odnoszące się do liczebności ordyńców uczestniczących w najeździe są tradycyjnie mocno przesadzone. Biskup przemyski Paweł Piasecki, relacjonując wypadki z 1624 roku pisał o 50 tysiącach Tatarów. Według innych świadectw z tego okresu, siły tatarskie szacowane były od 40 do 60 tysięcy. Nieco tylko bliższy prawdy był sekretarz hetmana Koniecpolskiego Łukasz Miaskowski, piszący o 15 tysiącach tatarskiego komunika, który wziął udział w bitwie pod Martynowem (...) W rzeczywistości trzon sił koczowników z Budżaku liczył faktycznie około 4-5 tysięcy jeźdźców, co stanowiło wówczas górny pułap możliwości mobilizacyjnych ordy z Budżaku. Pamiętać jednak trzeba, ze ordyńców z Budżaku wspierał kontyngent Tatarów krymskich, obejmujący około 1-2 tysięcy konnych, którymi dowodził Kulim bej. Łączne siły tatarskie biorące udział w tej ekspedycji musiały zatem liczyć około 6-7 tysięcy ludzi...”.

ziemia przemyska, najazdy tatarskie, Tatarzy, Kozacy, Tatarzy krymscy, Tatarzy budżaccy, Krym, Budziak, Chanat Krymski, województwo ruskie, Ruś Czerwona, Ukraina, zniszczenia wojenne, 1624, XVII wiek, straty materialne, wojna asymetryczna, łany kmiece, gospodarstwa zagrodnicze, gospodarstwa komornicze, zagrodnicy, komornicy, powiat przemyski, powiat stryjski, powiat drohobycki, powiat samborski, Józefów, Krzeszów, Tarnogród, Leżajsk, Sokołów, Żołynia, Grodzisko, Sieniawa, Łańcut, Przeworsk, Rzeszów, Jarosław, Tyczyn, Kańczuga, Radymno, Krakowiec, Pruchnik, Krzywce, Przemyśl, Mościska, Bircza, Niżankowice, Rybotycze, Nowe Miasto, Dobromil, Chyrów, Felsztyn, Sambor, Starasól, Ustrzyki, Stare Miasto, Drohobycz, Stryj, Turka, Skole

„...Inkursja ordy z Budżaku przeprowadzona w czerwcu 1624 roku była, zarówno pod względem skutków, jak i zasięgu, dla gospodarki ziemi przemyskiej jedną z największych i najbardziej destrukcyjnie oddziałujących tatarskich operacji militarno-terrorystycznych na przestrzeni całego XVII stulecia. Z tego głównie powodu najazd Nogajców odcisnął swoje silne piętno w pamięci zbiorowej ludności ziemi przemyskiej, stając sie również trwałym elementem dziedzictwa materialnego i niematerialnego oraz krajobrazu kulturowego pogranicza polsko-ruskiego. W wyniku zagrożenia najazdami tatarskimi i gwałtownych kontaktów ludności cywilnej z obcymi pod względem mentalnym i religijnym ordyńcami, dokonywały sie w pierwszej połowie XVII wieku znaczące przemiany kulturowe, które można obserwować w ikonografii świątyń katolickich i prawosławnych na obszarze ziem czerwonoruskich. Propagowany w ikonografii sakralnej wizerunek Tatarów posiadał zdecydowanie negatywne cechy i z tego względu malowidła przedstawiają postać Tatara jako Antychrysta, przeciwnika Boga, który często utożsamiany był z szatanem. Cechą charakterystyczną tych przedstawień była demonizacja postaci Tatarów mająca na celu ich dyskredytację i upokorzenie. Przykładem takiego właśnie wizerunku ordyńców są ikony przedstawiające sceny Sądu Ostatecznego rozpowszechnione szeroko w sztuce sakralnej Kościoła Wschodniego na obszarze eparchii przemyskiej, gdzie wśród grup potępionych ludzi występują właśnie Tatarzy. Podobnym i dość często spotykanym motywem w sztuce sakralnej Kościoła Katolickiego i Cerkwi Prawosławnej epoki było przedstawianie Tatarów jako oprawców świętych męczenników. Ten typ ikonograficzny był dość popularny szczególnie w sztuce sakralnej w okresie kontrreformacji, nawiązując do wzorców martyrologii w obronie wiary. Jako przykład tego rodzaju aktualizacji można wymienić malowidło pochodzące z 1649 roku, przedstawiające męczeństwo Św. Szczepana z kościoła p.w. Wszystkich Świętych w Bliznem na terenie ziemi sanockiej...”.



LITERATURA I ŹRÓDŁA

Gliwa A., 2013, Kraina upartych niepogód. Zniszczenia wojenne na obszarze ziemi przemyskiej w XVII wieku

 

Zobacz najnowsze mapy