Ziemia przemyska – najazd Tatarów krymskich i budżackich w 1629 r. [MAPY]

Najazd tatarski przeprowadzony jesienią 1629 roku przez połączone siły ordy krymskiej i budżackiej był ósma i ostatnią tatarską operacją grabieżczą, która ogarnęła terytorium ziemi przemyskiej w latach 20. XVII wieku.
Ziemia przemyska – najazd Tatarów krymskich i budżackich w 1629 r. [MAPY]

mapa hipsometryczna, mapa wysokości bezwzględnych, najwyższy punkt, najniższy punkt, XVI w., XVII w., XVIII w., województwo ruskie, ziemia sanocka, ziemia przemyska, powiat przemyski, powiat samborski, powiat drohobycki, powiat stryjski, ziemia lwowska, powiat lwowski, powiat żydaczowski, ziemia halicka, powiat halicki, powiat kołomyjski, Józefów, Krzeszów, Tarnogród, Leżajsk, Sokołów, Żołynia, Grodzisko, Sieniawa, Łańcut, Przeworsk, Rzeszów, Jarosław, Tyczyn, Kańczuga, Radymno, Krakowiec, Pruchnik, Krzywce, Przemyśl, Mościska, Bircza, Niżankowice, Rybotycze, Nowe Miasto, Dobromil, Chyrów, Felsztyn, Sambor, Starasól, Ustrzyki, Stare Miasto, Drohobycz, Stryj, Turka, Skole, Błażowa, Jawornik Polski, Dynów, Dubiecko, Babice, Krosno, Brzozów, Dukla, Rymanów, Jaćmierz, Zarszyn, Mrzygłód, Sanok, Tyrawa Wołoska, Nowotaniec, Bukowisko, Lisko, Lesko, Baligród, Jaśliska, Lutowiska, Barysz, Baworów, Bohorodczany, Bołszowce, Bucniów, Buczacz, Budzanów, Bukaczowce, Bursztyn, Chocimierz, Chorostków, Czernelica, Czortków, Delatyn, Grzymałów, Gwoździec, Halicz, Horodenka, Horożanka, Jabłonów, Janów, Jezupol, Kałusz, Kamionka Wielka, Knihynicze, Kołomyja, Kopyczyńce, Kosów, Kozłów, Kułaczkowce, Kuty, Łysiec, Mariampol, Michalcze, Mikulińce, Monastsrzyska, Nadwórna, Niżniów, Obertyn, Ottynia, Peczeniżyn, Podgrodzie, Podhajce, Potok Złoty, Rohatyn, Skałąt, Sołotwina, Stanisławów, Strusów, Suchostaw, Śniatyń, Tarnopol, Tłumacz, Touste, Trembowla, Tyśmienica, Uście Zielone, Wiśniowczyk, Wojniłów, Zabłotów, Zarwanica, Zawałów, Złotniki, Białobożnica, Konkolniki, Martynów Nowy, Biały Kamień, Bolechów, Bóbrka, Brody, Brzeżany, Brzozdowce, Buszcze, Chodorów, Dolina, Dunajów, Firlejów, Gliniany, Gołogóry, Grudek, Janów, Jaryczów Nowy, Jaworów, Jezierna, Kamionka Strumiłowa, Knihynicze, Komarno, Koniuchy, Kozowa, Kukizów, Kulików, Markpol, Mikołajów, Narajów, Nawaria, Olesko, Podkamień, Pomorzany, Przemyślany, Rozdół, Rożniatów, Ruda, Sasów, Sokołów, Sokołówka, Stratyn, Strzeliska Nowe, Szczerzec, Świrz, Wybranówka, Założce, Zarudzie, Zborów, Złoczów, Żółkiew, Żudaczów, Żurawno, Kutkorz, Podwysokie, Rakowiec, Sokołówka, Tadanie, Żurów, Chełm, Gorzków, Izbica, Krasnobród, Krasnystaw, Luboml, Opalin, Pawłów, Ratno, Rejowiec, Sawin, Skierbieszów, Szczebrzeszczyn, Tarnogóra, Turobin, Uchanie, Wojsławice, Zamość, Żółkiewka

ziemia przemyska, najazdy tatarskie, Tatarzy, Kozacy, Tatarzy krymscy, Tatarzy budżaccy, Krym, Budziak, Chanat Krymski, województwo ruskie, Ruś Czerwona, Ukraina, zniszczenia wojenne, 1629, XVII wiek, straty materialne, wojna asymetryczna, łany kmiece, gospodarstwa zagrodnicze, gospodarstwa komornicze, zagrodnicy, komornicy, powiat przemyski, powiat stryjski, powiat drohobycki, powiat samborski, Józefów, Krzeszów, Tarnogród, Leżajsk, Sokołów, Żołynia, Grodzisko, Sieniawa, Łańcut, Przeworsk, Rzeszów, Jarosław, Tyczyn, Kańczuga, Radymno, Krakowiec, Pruchnik, Krzywce, Przemyśl, Mościska, Bircza, Niżankowice, Rybotycze, Nowe Miasto, Dobromil, Chyrów, Felsztyn, Sambor, Starasól, Ustrzyki, Stare Miasto, Drohobycz, Stryj, Turka, Skole

„...Najazd tatarski przeprowadzony jesienią 1629 roku przez połączone siły ordy krymskiej i budżackiej był ósma i ostatnią tatarską operacją grabieżczą, która ogarnęła terytorium ziemi przemyskiej w latach 20. XVII wieku. Inkursja tatarska była odwetem za kozackie wyprawy interwencyjne na Krymie mające miejsce w ostatnich kilkudziesięciu miesiącach, nieoficjalnie popierane przez sfery rządzące Rzeczypospolitej. Jak się wydaje, decydujące znaczenie miał jednak spektakularny napad Niżowców na czarnomorskie posiadłości Imperium Osmańskiego zorganizowany wiosną 1629 roku. W operacji tej wzięło udział około 15 tysięcy Kozaków płynących na 300 czajkach. W trakcie trwania wspomnianej misji bojowej Kozacy dokonali udanych desantów morskich, atakując samą stolicę Imperium Osmańskiego Stambuł, a także inne duże tureckie ośrodki miejskie położone w delcie Dunaju, takie jak Kilia i Izmaił, oraz znajdujące się w Dobrudży Bałczik i Warnie. Napad wywarł ogromne wrażenie na dworze sułtana Murada IV, spotęgowane jeszcze bezsilnością floty osmańskiej, dowodzonej przez Kenana pasze w zwalczaniu sił kozackich...”.

„...Operacja ta, w przeciwieństwie do poprzednich ekspedycji tatarskich obejmujących zachodnią cześć Rusi Czerwonej, odbywała sie w zmienionych nieco realiach. Po spustoszeniu ponad 70% obszaru ziemi przemyskiej o największym potencjale materialnym i demograficznym w trakcie najazdów z lat 1620-1626, dowództwo tatarskie musiało borykać sie z problemem wyboru nowych celów dysponujących jeszcze odpowiednio wysokim potencjałem demograficznym i zasobami materialnymi. Z tego powodu na etapie planowania całej misji olbrzymie znaczenie miała selekcja i właściwy dobór rejonów operacyjnych, które mogły zapewnić atakującym wystarczająco atrakcyjną zdobycz. Na terenie ziemi przemyskiej pierwszoplanowym celem dowództwa tatarskiego stały sie tym razem te jej części, które w ogóle nie ucierpiały podczas wypraw z poprzednich lat lub zostały zniszczone w mniejszym stopniu. Był to przede wszystkim środkowy i południowy sektor powiatu samborskiego, położony w Karpatach i w pasie Pogórza, oraz w mniejszym nieco stopniu wschodnia cześć powiatu przemyskiego...”.

ziemia przemyska, najazdy tatarskie, Tatarzy, Kozacy, Tatarzy krymscy, Tatarzy budżaccy, Krym, Budziak, Chanat Krymski, województwo ruskie, Ruś Czerwona, Ukraina, zniszczenia wojenne, 1629, XVII wiek, straty materialne, wojna asymetryczna, łany kmiece, gospodarstwa zagrodnicze, gospodarstwa komornicze, zagrodnicy, komornicy, powiat przemyski, powiat stryjski, powiat drohobycki, powiat samborski, Józefów, Krzeszów, Tarnogród, Leżajsk, Sokołów, Żołynia, Grodzisko, Sieniawa, Łańcut, Przeworsk, Rzeszów, Jarosław, Tyczyn, Kańczuga, Radymno, Krakowiec, Pruchnik, Krzywce, Przemyśl, Mościska, Bircza, Niżankowice, Rybotycze, Nowe Miasto, Dobromil, Chyrów, Felsztyn, Sambor, Starasól, Ustrzyki, Stare Miasto, Drohobycz, Stryj, Turka, Skole

„...Liczebność wszystkich biorących w najeździe sił tatarskich nie jest bliżej znana. Współczesne źródła – szczególnie te reprezentujące stronę osmańsko-tatarską – jak zwykle podają zwielokrotnioną liczbę oddziałów uczestniczących w operacji na terenach Rzeczypospolitej. Według hospodara mołdawskiego Mirona Barnowskiego, wojska Dewlet Gereja i Kantemira liczyły aż 80 tysięcy ordynców. Natomiast zdaniem schwytanego pod Uściem szlachcica Kamieńskiego, który służył Krymcom jako przewodnik, łączne siły tatarskie miały dochodzić jakoby do 60 tysięcy jeźdźców. Z raportu (...) Nicolae ordaya, pochodzącego z 10 listopada 1629 roku wynika, iż oddziały tatarskie liczyły 40 tysięcy ludzi. Podobnego zdania był mołdawski historyk i poeta Miron Costin, tworzący w drugiej połowie XVII wieku, który pisał, że w wyprawie przeciw Rzeczypospolitej wzięło udział 40 tysięcy Tatarów. Śladami tych świadectw z epoki podążali także historycy badający wydarzenia rozgrywające sie podczas tej inkursji tatarskiej. I tak Bohdan Baranowski szacował liczbę ordyńców uczestniczących w wyprawie na 60 tysięcy jeźdźców, a Przemysław Gawron przyjął bardziej realistycznie, ze oddziały tatarskie liczyły maksymalnie 20 tysięcy jazdy. W rzeczywistości liczebność tatarskiego zespołu uderzeniowego była znacznie skromniejsza. Szacować można, iż oddziały budżackie liczyły maksymalnie około 2-3 tysięcy jeźdźców, natomiast kontyngenty krymskie nie przekraczały zapewne 4-5 tysięcy ludzi. Trzeba pamiętać, ze podczas trwania najazdu na Krymie pozostawało około 10 tysięcy wojowników, którzy znajdowali sie przy chanie Dzanibegu II Gereju, nie licząc jednostek stacjonujących wówczas w innych częściach Półwyspu Krymskiego. Łącznie siły nieprzyjacielskie zaangażowane w operacji na terenach Rzeczypospolitej jesienią 1629 roku oscylowały zatem wokół maksymalnie 7-8 tysięcy bojowników. Taka właśnie liczbę wojsk tatarskich podają w przybliżeniu najbardziej miarodajne relacje polskie opisujące zmagania militarne podczas trwania najazdu. Trzeba przyznać, ze na tle innych operacji tatarskich sięgających obszaru Rzeczypospolitej w XVII stuleciu, podana liczebność jednostek krymskich i budżackich należała do znaczniejszych...”.

ziemia przemyska, najazdy tatarskie, Tatarzy, Kozacy, Tatarzy krymscy, Tatarzy budżaccy, Krym, Budziak, Chanat Krymski, województwo ruskie, Ruś Czerwona, Ukraina, zniszczenia wojenne, 1629, XVII wiek, straty materialne, wojna asymetryczna, łany kmiece, gospodarstwa zagrodnicze, gospodarstwa komornicze, zagrodnicy, komornicy, powiat przemyski, powiat stryjski, powiat drohobycki, powiat samborski, Józefów, Krzeszów, Tarnogród, Leżajsk, Sokołów, Żołynia, Grodzisko, Sieniawa, Łańcut, Przeworsk, Rzeszów, Jarosław, Tyczyn, Kańczuga, Radymno, Krakowiec, Pruchnik, Krzywce, Przemyśl, Mościska, Bircza, Niżankowice, Rybotycze, Nowe Miasto, Dobromil, Chyrów, Felsztyn, Sambor, Starasól, Ustrzyki, Stare Miasto, Drohobycz, Stryj, Turka, Skole

„...Jesienny atak tatarski z 1629 roku był ostatnim z całej serii najazdów, które sięgnęły na terytorium południowo-wschodnich województw Rzeczypospolitej w trzeciej dekadzie XVII wieku. Nie przyniósł on jednak spodziewanych przez władze osmańskie efektów w postaci natychmiastowego zahamowania wypraw kozackich nad Morze Czarne. Sytuacja na pograniczu polsko-osmańskim pozostawała w dalszym ciągu niestabilna. Ustanie większych napadów rabunkowych na ziemie koronne organizowanych przez ordy budżacką i krymską było spowodowane między innymi walkami wewnętrznymi w łonie samej Tatarszczyzny, które ciągnęły sie w latach 30. XVII stulecia, a także skierowaniem grabieżczej aktywności ord tatarskich w tym czasie na państwo moskiewskie. Wydaje sie jednak, że stopniowe wygaszenie konfliktu, widoczne zwłaszcza w perspektywie czwartego i piątego dziesięciolecia XVII wieku, zawdzięczać należy realizmowi politycznemu zarówno władz osmańskich, jak i Rzeczypospolitej. Było to spowodowane z jednej strony wielkimi stratami materialnymi zadanymi południowo-wschodnim ziemiom Rzeczypospolitej przez Tatarów w wyniku całej serii ekspedycji terrorystyczno-grabieżczych w trzeciej dekadzie XVII wieku, z drugiej zaś niszczącymi wyprawami kozackimi, które dotykając samego serca Imperium Osmańskiego – Stambułu, godziły boleśnie w jego prestiż, poczucie mocarstwowości i bezpieczeństwa...”.


 


LITERATURA I ŹRÓDŁA

Gliwa A., 2013, Kraina upartych niepogód. Zniszczenia wojenne na obszarze ziemi przemyskiej w XVII wieku

 

Zobacz najnowsze mapy