Ziemia przemyska – najazd szwedzki w 1656 r. [MAPY]

Celem podjętej przez Karola X Gustawa w środku mroźnej i śnieżnej zimy 1655/1656 roku operacji militarnej było zduszenie w zarodku szybko rozwijającej sie irredenty polskiej na terenie Rusi Czerwonej i zlikwidowanie tworzonej tam bazy operacyjnej...
Ziemia przemyska – najazd szwedzki w 1656 r. [MAPY]

mapa hipsometryczna, mapa wysokości bezwzględnych, najwyższy punkt, najniższy punkt, XVI w., XVII w., XVIII w., województwo ruskie, ziemia sanocka, ziemia przemyska, powiat przemyski, powiat samborski, powiat drohobycki, powiat stryjski, ziemia lwowska, powiat lwowski, powiat żydaczowski, ziemia halicka, powiat halicki, powiat kołomyjski, Józefów, Krzeszów, Tarnogród, Leżajsk, Sokołów, Żołynia, Grodzisko, Sieniawa, Łańcut, Przeworsk, Rzeszów, Jarosław, Tyczyn, Kańczuga, Radymno, Krakowiec, Pruchnik, Krzywce, Przemyśl, Mościska, Bircza, Niżankowice, Rybotycze, Nowe Miasto, Dobromil, Chyrów, Felsztyn, Sambor, Starasól, Ustrzyki, Stare Miasto, Drohobycz, Stryj, Turka, Skole, Błażowa, Jawornik Polski, Dynów, Dubiecko, Babice, Krosno, Brzozów, Dukla, Rymanów, Jaćmierz, Zarszyn, Mrzygłód, Sanok, Tyrawa Wołoska, Nowotaniec, Bukowisko, Lisko, Lesko, Baligród, Jaśliska, Lutowiska, Barysz, Baworów, Bohorodczany, Bołszowce, Bucniów, Buczacz, Budzanów, Bukaczowce, Bursztyn, Chocimierz, Chorostków, Czernelica, Czortków, Delatyn, Grzymałów, Gwoździec, Halicz, Horodenka, Horożanka, Jabłonów, Janów, Jezupol, Kałusz, Kamionka Wielka, Knihynicze, Kołomyja, Kopyczyńce, Kosów, Kozłów, Kułaczkowce, Kuty, Łysiec, Mariampol, Michalcze, Mikulińce, Monastsrzyska, Nadwórna, Niżniów, Obertyn, Ottynia, Peczeniżyn, Podgrodzie, Podhajce, Potok Złoty, Rohatyn, Skałąt, Sołotwina, Stanisławów, Strusów, Suchostaw, Śniatyń, Tarnopol, Tłumacz, Touste, Trembowla, Tyśmienica, Uście Zielone, Wiśniowczyk, Wojniłów, Zabłotów, Zarwanica, Zawałów, Złotniki, Białobożnica, Konkolniki, Martynów Nowy, Biały Kamień, Bolechów, Bóbrka, Brody, Brzeżany, Brzozdowce, Buszcze, Chodorów, Dolina, Dunajów, Firlejów, Gliniany, Gołogóry, Grudek, Janów, Jaryczów Nowy, Jaworów, Jezierna, Kamionka Strumiłowa, Knihynicze, Komarno, Koniuchy, Kozowa, Kukizów, Kulików, Markpol, Mikołajów, Narajów, Nawaria, Olesko, Podkamień, Pomorzany, Przemyślany, Rozdół, Rożniatów, Ruda, Sasów, Sokołów, Sokołówka, Stratyn, Strzeliska Nowe, Szczerzec, Świrz, Wybranówka, Założce, Zarudzie, Zborów, Złoczów, Żółkiew, Żudaczów, Żurawno, Kutkorz, Podwysokie, Rakowiec, Sokołówka, Tadanie, Żurów, Chełm, Gorzków, Izbica, Krasnobród, Krasnystaw, Luboml, Opalin, Pawłów, Ratno, Rejowiec, Sawin, Skierbieszów, Szczebrzeszczyn, Tarnogóra, Turobin, Uchanie, Wojsławice, Zamość, Żółkiewka

ziemia przemyska, najazdy tatarskie, Tatarzy, Kozacy, Tatarzy krymscy, Tatarzy budżaccy, Krym, Budziak, Chanat Krymski, województwo ruskie, Ruś Czerwona, Ukraina, zniszczenia wojenne, 1656, XVII wiek, straty materialne, wojna asymetryczna, łany kmiece, gospodarstwa zagrodnicze, gospodarstwa komornicze, zagrodnicy, komornicy, powiat przemyski, powiat stryjski, powiat drohobycki, powiat samborski, Józefów, Krzeszów, Tarnogród, Leżajsk, Sokołów, Żołynia, Grodzisko, Sieniawa, Łańcut, Przeworsk, Rzeszów, Jarosław, Tyczyn, Kańczuga, Radymno, Krakowiec, Pruchnik, Krzywce, Przemyśl, Mościska, Bircza, Niżankowice, Rybotycze, Nowe Miasto, Dobromil, Chyrów, Felsztyn, Sambor, Starasól, Ustrzyki, Stare Miasto, Drohobycz, Stryj, Turka, Skole

„...Zaledwie kilka miesięcy po opuszczeniu terytorium województwa ruskiego przez oddziały moskiewsko-kozackie, które w październiku 1655 roku dotarły do linii środkowego Sanu, na przełomie zimy i wczesnej wiosny 1656 roku Ruś Czerwona stała sie głównym teatrem działań wojennych prowadzonych na terenie Rzeczypospolitej przeciwko Szwedom. Ziemie czerwonoruskie w ostatnich miesiącach 1655 roku, stanowiących apogeum kryzysu, w jakim znalazła sie Rzeczpospolita w okresie „potopu” szwedzkiego, były w większości terenami znajdującymi sie poza kontrola zarówno armii Karola X Gustawa, jak i sojuszniczych oddziałów rosyjskich oraz kozackich. Było to spowodowane określonym, peryferyjnym położeniem tej prowincji w ówczesnych realiach geopolitycznych – oddaleniu od zasadniczego obszaru zainteresowań większości głównych aktorów sceny politycznej tej części Europy będących w konflikcie z Rzeczypospolitą, czyli Szwecji, Rosji i Kozaczyzny...”.

„...Nie bez znaczenia było również zapewne specyficzne usytuowanie województw ruskiego i bełskiego leżących na styku obszarów o przewadze etnosu polskiego i ruskiego, będących w istocie szerokim pasem pogranicza i terenem przejściowym miedzy Zachodem i Wschodem. W ostatnich miesiącach 1655 roku w obliczu, wydawało sie, upadającej nieodwołalnie Rzeczypospolitej, której większość terytorium zajęta była przez siły szwedzkie, moskiewskie i kozackie, Ruś Czerwona stanowiła klasyczny przykład no man’s land. Nie było zatem dziełem przypadku, ze właśnie w ten rejon Rzeczypospolitej powrócił ze Śląska król Jan Kazimierz i towarzyszący mu najwyżsi urzędnicy koronni, w intencji których właśnie ta część ziem koronnych miała posłużyć do stworzenia silnego ośrodka i bazy materialnej do walki ze szwedzkimi najeźdźcami...”.

ziemia przemyska, najazdy tatarskie, Tatarzy, Kozacy, Tatarzy krymscy, Tatarzy budżaccy, Krym, Budziak, Chanat Krymski, województwo ruskie, Ruś Czerwona, Ukraina, zniszczenia wojenne, 1656, XVII wiek, straty materialne, wojna asymetryczna, łany kmiece, gospodarstwa zagrodnicze, gospodarstwa komornicze, zagrodnicy, komornicy, powiat przemyski, powiat stryjski, powiat drohobycki, powiat samborski, Józefów, Krzeszów, Tarnogród, Leżajsk, Sokołów, Żołynia, Grodzisko, Sieniawa, Łańcut, Przeworsk, Rzeszów, Jarosław, Tyczyn, Kańczuga, Radymno, Krakowiec, Pruchnik, Krzywce, Przemyśl, Mościska, Bircza, Niżankowice, Rybotycze, Nowe Miasto, Dobromil, Chyrów, Felsztyn, Sambor, Starasól, Ustrzyki, Stare Miasto, Drohobycz, Stryj, Turka, Skole

„...Celem podjętej przez Karola X Gustawa w środku mroźnej i śnieżnej zimy 1655/1656 roku operacji militarnej było zduszenie w zarodku szybko rozwijającej sie irredenty polskiej na terenie Rusi Czerwonej i zlikwidowanie tworzonej tam bazy operacyjnej przeciw siłom szwedzkim, zmuszenie do posłuszeństwa zbuntowanej szlachty oraz ostateczne wygnanie króla Jana Kazimierza z Rzeczypospolitej. Po porażce podczas bitwy pod Gołębiem chorągwie podległe Czarnieckiemu wycofywały sie w kierunku południowo-wschodnim, przechodząc najpierw przez Lublin, a potem Zamość, nie będąc w stanie stawić skutecznego oporu Szwedom. W ślad za nimi postępowały główne siły szwedzkie z Karolem X Gustawem na czele, które 21 lutego wkroczyły do Lublina. Po obsadzeniu stolicy województwa lubelskiego załogą szwedzką Karol X Gustaw wyruszył w kierunku Zamościa 23 lutego...”.

ziemia przemyska, najazdy tatarskie, Tatarzy, Kozacy, Tatarzy krymscy, Tatarzy budżaccy, Krym, Budziak, Chanat Krymski, województwo ruskie, Ruś Czerwona, Ukraina, zniszczenia wojenne, 1656, XVII wiek, straty materialne, wojna asymetryczna, łany kmiece, gospodarstwa zagrodnicze, gospodarstwa komornicze, zagrodnicy, komornicy, powiat przemyski, powiat stryjski, powiat drohobycki, powiat samborski, Józefów, Krzeszów, Tarnogród, Leżajsk, Sokołów, Żołynia, Grodzisko, Sieniawa, Łańcut, Przeworsk, Rzeszów, Jarosław, Tyczyn, Kańczuga, Radymno, Krakowiec, Pruchnik, Krzywce, Przemyśl, Mościska, Bircza, Niżankowice, Rybotycze, Nowe Miasto, Dobromil, Chyrów, Felsztyn, Sambor, Starasól, Ustrzyki, Stare Miasto, Drohobycz, Stryj, Turka, Skole

„...Reasumując, można stwierdzić, ze armia szwedzka operująca w drugiej połowie pierwszego kwartału 1656 roku w zachodniej części Rusi Czerwonej nie spowodowała większych zniszczeń w przestrzeni ekonomicznej tego obszaru. Co więcej, w porównaniu do tragicznych skutków działań formacji tatarsko-kozackich z 1648 roku i mającej nastąpić za niespełna rok inwazji oddziałów siedmiogrodzko-kozackich, następstwa pobytu sił szwedzkich na tym terytorium były niemal nieodczuwalne. Dokładna analiza wszystkich dostępnych źródeł wykazała, ze działania jednostek szwedzkich spowodowały zniszczenia sięgające zaledwie około 0,2% całego areału pól uprawnych istniejących wówczas na terenie ziemi przemyskiej. Stanowiło to tylko 0,1% wszystkich strat zadanych gospodarce ziemi przemyskiej przez obce formacje wojskowe w XVII wieku. Otrzymane wyniki dotyczące konsekwencji najazdu szwedzkiego z 1656 roku w zachodniej części Rusi Czerwonej w wymiarze gospodarczym, które można określić jako wręcz symboliczne, bo sięgając zaledwie kilku promili ówczesnego potencjału ekonomicznego tego obszaru, skłaniają do zadania zasadniczego pytania odnośnie adekwatności i miarodajności w skali całej Rzeczypospolitej dominującego poglądu o niezwykle niszczącym charakterze najazdu szwedzkiego i jego przełomowej roli dla gospodarki państwa polsko-litewskiego w XVII stuleciu...”.


 


LITERATURA I ŹRÓDŁA

Gliwa A., 2013, Kraina upartych niepogód. Zniszczenia wojenne na obszarze ziemi przemyskiej w XVII wieku

 

Zobacz najnowsze mapy